Türkçe – Dil Bilgisi

Sözcük türleri ve cümlede anlam.

Oynatma listesi

Tümünü sırayla izleyebilir veya bir derse atlayabilirsiniz

30 ders

01
Mikro öğrenme
Bağlaç bağlar
Bağlaç iki sözcüğü, iki öbeği veya iki cümleyi bağlar. Bağladığı parçalar aynı görevdeyse bağlaç onları yan yana tutar.
02
Mikro öğrenme
Edat tek başına durmaz
Edat, önceki sözcükle anlam kazanır. “İçin” tek başına bir yargı kurmaz. “Ders için” bir öbektir.
03
Mikro öğrenme
Zarf fiili niteler
Zarf, fiilin nasıl, ne zaman, nerede veya ne kadar olduğunu söyler. Adın önündeyse o sözcük sıfattır.
04
Mikro öğrenme
Sıfat adın önündedir
Türkçede sıfat, nitelediği adın önündedir. Adın ardından gelen nitelik, sıfat öbeği değil yüklemdir.
05
Mikro öğrenme
Ad bir varlığın adıdır
Ad, bir varlığın, kavramın veya durumun adıdır. “Kim?” ve “ne?” sorusuna cevap verir. İş bildirmez.
06
Kamp
Karışık tür kampı
Son kamp, tek paragrafta bütün türleri arar. Amaç hız değil, her sözcüğün görevini bir kez daha söylemektir. Bilinmeyen sözcük geçince türü zorlanmaz; cümledeki işi okunur.
07
Kamp
Cümlede anlam kampı
Dört kısa cümle art arda okunur: eş anlam, karşıt, neden-sonuç, amaç-sonuç. Her cümlenin altına türü yazılır.
08
Kamp
Edat, bağlaç ve ünlem kampı
Üç tür aynı cümlede ayırt edilir. Edat bir adın ardında öbek kurar. Bağlaç iki parçayı bağlar. Ünlem cümle dışından seslenir.
09
Kamp
Fiil ve fiilimsi kampı
Kamp cümlesinde bir çekimli fiil ve en az iki fiilimsi bulunur. Önce yüklem bulunur, sonra fiilimsiler türüne ayrılır.
10
Kamp
Sözcük türleri kampı
Kamp, tek cümlede ad, sıfat, zamir, zarf ve fiili art arda işaretler. Her sözcüğün altına türü yazılır. Karar, görevine bakılarak verilir.
11
Soru çözümü
Cümlede anlam sorusu
Cümlede anlam sorusu, yargıyı bir sözcüğe kilitlemeden okumayı ister. Önce temel yargı, sonra gerekçe veya amaç ayrılır. Öznel cümle konuşanın hükmünü, nesnel cümle doğrulanabilir bir bilgiyi taşır.
12
Soru çözümü
Fiilimsi sorusu
Fiilimsi sorusunda üç küme aranır: -mak/-mek ve -ış/-iş isim-fiil, -an/-en ve -dık/-ecek sıfat-fiil, -ince/-erek/-meden zarf-fiil. Yüklem olan çekimli fiil bu kümelere girmez.
13
Soru çözümü
Zamir sorusu
Zamir, yerine geçtiği ad cümlede yokken o görevi üstlenir. Ad yanındaysa sıfattır. Soru, “bu”nun ardına bakmayı ister.
14
Soru çözümü
Sıfat mı, zarf mı?
Karar, nitelenen sözcüğe bakılarak verilir. Adı niteliyorsa sıfat, fiili niteliyorsa zarftır. Sözcüğün kendisi yetmez.
15
Soru çözümü
Ad soylu sözcük sorusu
Ad soylu sözcükler ad, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç ve ünlemdir. Fiil ve fiilimsi bu kümeye girmez. Soruda “ad soylu olmayanı bulun” denince çekimli fiil veya fiilimsi aranır.
16
Deneme analizi
Yakın anlamı ayırmak
Yakın anlamlı sözcükler aynı alandadır ama kullanım yerleri farklıdır. “Sağlamak” elde etmek, “tespit etmek” belirlemek, “fark etmek” ayırt etmektir. Cümledeki iş, sözcüğü seçtirir.
17
Deneme analizi
Neden-sonuç ve amaç-sonuç
Neden-sonuç cümlesinde biri ötekinin gerekçesidir: “Yağmur yağdığı için maç ertelendi.” Amaç-sonuç cümlesinde biri öteki için yapılır: “Maçı izlemek için erken çıktı.” İçin edatı iki anlamda da görülebilir; ayrım, gerekçe mi hedef mi sorusuyla yapılır.
18
Deneme analizi
Deyim
Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır. “Gözden düşmek” gerçekten gözden aşağı inmek değildir; değerini yitirmektir. Deyim bozulunca anlam dağılır.
19
Deneme analizi
Karşıt anlamlı sözcük
Karşıt anlamlı sözcükler birbirinin olumsuzu gibi durur: açık ve kapalı, doğru ve yanlış, artmak ve azalmak. Cümlede biri diğerinin yerini alınca yargı tersine döner.
20
Deneme analizi
Eş anlamlı sözcük
Eş anlamlı sözcükler aynı kavramı karşılar ve cümlede çoğu zaman birbirinin yerine geçebilir: yanıt ve cevap, kızıl ve kırmızı. Yerine koyunca cümlenin yargısı değişmemelidir.
21
Kayıtlı video
Sözcük türünü ayırma
Türkçede sözcüğün türü sözlükteki kökten çok, cümledeki görevine bakılarak söylenir. Aynı sözcük bir cümlede sıfat, ötekinde zarf, bir başkasında ad olabilir. Soru şudur: bu sözcük burada kimi ya da neyi niteliyor, yoksa bir işi mi bildiriyor?
22
Kayıtlı video
Ünlem
Ünlem, sevinç, şaşkınlık, acı veya seslenme bildiren sözcüktür: ah, of, eyvah, haydi. Cümle dışı bir sesleniş olabilir. Ünlem işareti, ünlemin kendisi değildir; yazım işaretidir.
23
Kayıtlı video
Bağlaç
Bağlaç, sözcükleri, öbekleri veya cümleleri birbirine bağlar: ve, veya, ama, fakat, çünkü, ki. Bağlaç bağladığı ögelerin dışında bir varlık adı değildir.
24
Kayıtlı video
Edat
Edat, tek başına anlamı zayıf olan, kendinden önceki sözcükle öbek kuran sözcüktür: için, gibi, kadar, göre, ile. Edat çekim eki almaz. Öbek cümlede tümleç olur.
25
Kayıtlı video
Fiilimsi
Fiilimsi, fiil kökünden türeyip ad, sıfat veya zarf gibi kullanılan sözcüktür. İsim-fiil: okumak, geliş. Sıfat-fiil: okuyan öğrenci, okunacak kitap. Zarf-fiil: okuyunca, okuyarak. Fiilimsi yüklem olmaz; cümlede yan bir ögedir.
26
Canlı ders
Fiil
Fiil, iş, oluş veya durum bildiren çekimli sözcüktür. Kip ve kişi eki alır: geldim, geleceksin, gelse. Fiil cümlenin yüklemi olur. Ad soylu sözcük ek alsa da iş bildirmiyorsa fiil değildir.
27
Canlı ders
Zarf
Zarf; fiili, sıfatı veya başka bir zarfı niteler. Zaman, yer, durum ve miktar bildirir: dün geldi, içeri girdi, yavaş yürüdü, çok çalıştı. Zarf adın önünde durup onu nitelemez; o iş sıfatındır.
28
Canlı ders
Zamir
Zamir, adın yerine geçen sözcüktür. Kişi zamirleri ben, sen, o, biz, siz, onlar. İşaret zamirleri bu, şu, o. Belgisiz zamirler kimi, kimse, herkes, biraz gibi sözcüklerdir. Zamir cümlede adın gördüğü görevi görür.
29
Canlı ders
Sıfat
Sıfat, adı niteleyen veya belirten sözcüktür ve adın önünde durur. Niteleme sıfatı nasıl olduğunu söyler: kırmızı kalem. Belirtme sıfatı hangisi, kaçıncı, kaç ya da kimin olduğunu söyler: bu kalem, üç kalem, her öğrenci.
30
Canlı ders
Ad (isim)
Ad, canlı ve cansız varlıkları, duygu ve düşünceleri, durum ve kavramları karşılayan sözcüktür. Özel adlar büyük harfle başlar: Ankara, Ayşe. Cins adlar türün adıdır: şehir, kalem. Adlar tek başına özne, nesne veya tümleç olabilir.

Mimlevip olarak öğrencilerin sınav hazırlığına video dersler, canlı oturumlar ve deneme analizi içerikleriyle destek oluyoruz. Kategori ve ders türüne göre düzenlenmiş arşivimizle planlı çalışmanın yanındayız.

Sayfalar

Gizlilik politikası

İletişim

support@mimlevip.com
Türkiye

Sosyal medya

Kurumsal hesaplar yakında burada.