Ders videoları / Türkçe – Dil Bilgisi
Deyim
Deyim. Bu dersin gömülü kaydı seçilmedi. Kapak Wikimedia Commons fotoğrafıdır. Konu aşağıdaki bölümlerde anlatılır.
Deyim dersi, Türkçe dil bilgisi serisinde tek bir konuyu öğretir. Tanım, çözülmüş örnek, sık yapılan hata ve kısa alıştırma bu sırayla okunur. Sayfa bir puan, kota veya süre hedefi koymaz. Amaç, tanımı kendi cümlenle kurup örnekteki adımı başka bir sayıda tekrar edebilmendir. Tanımın ilk cümlesi şudur: Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır.
• • •
Tanım
Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır. “Gözden düşmek” gerçekten gözden aşağı inmek değildir; değerini yitirmektir. Deyim bozulunca anlam dağılır.
Deyim tanımını kapattıktan sonra iki cümle yaz. Birinci cümle terimin ne olduğunu söylesin, ikinci cümle ne olmadığını. İkinci cümle kurulamıyorsa tanım henüz oturmamıştır ve sonraki ders bu satırla açılır. Tanımdaki her terim çözülmüş örnekte bir kez görünmelidir. Görünmeyen terim ezber listesine değil, yanlışın neden sütununa yazılır. Üzerinde çalışılan tanım şudur: Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır. “Gözden düşmek” gerçekten gözden aşağı inmek değildir; değerini yitirmektir. Deyim bozulunca anlam dağılır.
Cümle 1
Deyim tanımının 1. cümlesi şudur: Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır. Bu cümleyi kapatıp kendi örneğinizle yeniden kurun. Kuramazsanız sonraki ders bu cümleyle açılır.
Cümle 2
Deyim tanımının 2. cümlesi şudur: “Gözden düşmek” gerçekten gözden aşağı inmek değildir; değerini yitirmektir. Bu cümleyi kapatıp kendi örneğinizle yeniden kurun. Kuramazsanız sonraki ders bu cümleyle açılır.
Cümle 3
Deyim tanımının 3. cümlesi şudur: Deyim bozulunca anlam dağılır. Bu cümleyi kapatıp kendi örneğinizle yeniden kurun. Kuramazsanız sonraki ders bu cümleyle açılır.
• • •
Çözülmüş örnek
“İşi gözünde büyüttü” korkusundan işi olduğundan zor sandı demektir. “Göz” burada organ değildir.
Örneği iki kez oku. İlk okumada yalnız sonucu gör. İkinci okumada sonucu kapat ve ara adımı kendin yaz. Deyim örneği şunu gösterir: “İşi gözünde büyüttü” korkusundan işi olduğundan zor sandı demektir. “Göz” burada organ değildir. Sonucu ezberlemek adımı ezberlemek değildir. Adım yazılamadığında tanımın ilk cümlesine dön: Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır.
Deneme kâğıdındaki işlem, aşağıdaki örneğin adımıyla karşılaştırılır. Sonuç aynı olsa bile atlanan adım yanlış sayılır ve Deyim satırına neden olarak yazılır.
• • •
Sık yapılan hata
Deyimi sözcük sözcük çözmek. Denemede “eteğindeki taşları dökmek” içinde gerçek taş aranmaz; içini dökmek anlamı aranır.
Deyim dersinde sık yapılan hata şudur: Deyimi sözcük sözcük çözmek. Denemede “eteğindeki taşları dökmek” içinde gerçek taş aranmaz; içini dökmek anlamı aranır. Hatayı “dikkatsizlik” diye etiketleme. Yanına tek cümlelik bir neden yaz: tanımdaki hangi adım atlandı. Bu neden, sonraki dersin açılış cümlesidir. Tanımla çelişen her sonuç, işlem doğru görünse bile yanlış sayılır.
- Deyim tanımını kapatıp iki cümle yaz.
- Örneği önce sonuç için, sonra adım için oku.
- Yanlışın yanına yalnız nedeni yaz.
- Alıştırmayı tanımdaki terimle kontrol et.
• • •
Kısa alıştırma
“Kulak kabartmak” ve “elini taşın altına koymak” deyimlerinin cümledeki anlamını düz sözle yaz.
Alıştırma şudur: “Kulak kabartmak” ve “elini taşın altına koymak” deyimlerinin cümledeki anlamını düz sözle yaz. Cevabı bir puana bakarak kontrol etme. Cevap, tanımdaki terimle kurulmuşsa tamamdır. Takılırsan örneğe dön ve örnekteki tek bir sayıyı veya tek bir sözcüğü değiştir. Yeni bir konu açma. Değiştirilmiş örnek hâlâ Deyim tanımına uyuyorsa alıştırma kapanır.
• • •
Bu ders nasıl okunur
Deyim bir deneme analizi dersidir. Denemedeki yanlış bir puan olarak değil, bu konunun adı olarak listeye yazılır. Kâğıttaki işlem, tanımdaki adımla yan yana konur. Tutmayan adım sonraki oturumun ilk işidir. Aynı denemeyi araya konu çalışması girmeden ikinci kez çözmek aynı yanlışı tekrarlar.
Deyim, Türkçe dil bilgisi listesindedir. Aynı listede ad, sıfat, zamir, zarf, fiil, fiilimsi, edat, bağlaç ve cümlede anlam durur. Sözcük, cümledeki görevine göre adlandırılır. Anlatım bozukluğu kuralları bu sayfada üretilmez.
Çalışma listesine şunu yaz. Konu: Deyim. Neden: sık yapılan hatada atlanan adım. Sonraki iş: kısa alıştırmadaki tek soru. Satırda sıra, kota veya puan yoktur. Satır kapanınca komşu konu açılır.
• • •
Bu derste ne yazılı
Deyim sayfası dört hücreye sığar. Hücrelerin dışında kalan puan, süre ve kontenjan bu derste yoktur. Tablo, gövdedeki cümlelerin kısaltmasıdır; asıl metin yukarıdaki bölümlerdedir.
| Alan | Bu derste |
|---|---|
| Tanım | Deyim, sözcükleri kendi sözlük anlamından sıyrılıp yeni bir anlam kuran kalıptır. “Gözden düşmek” gerçekten gözden aşağı inmek değildir; değerini yitirmektir. Deyim bozulunca anlam dağılır. |
| Örnek | “İşi gözünde büyüttü” korkusundan işi olduğundan zor sandı demektir. “Göz” burada organ değildir. |
| Sık hata | Deyimi sözcük sözcük çözmek. Denemede “eteğindeki taşları dökmek” içinde gerçek taş aranmaz; içini dökmek anlamı aranır. |
| Alıştırma | “Kulak kabartmak” ve “elini taşın altına koymak” deyimlerinin cümledeki anlamını düz sözle yaz. |
• • •
Kaynak ve sınır
Deyim, Türkçe dil bilgisi listesindedir. Aynı listede ad, sıfat, zamir, zarf, fiil, fiilimsi, edat, bağlaç ve cümlede anlam durur. Sözcük, cümledeki görevine göre adlandırılır. Anlatım bozukluğu kuralları bu sayfada üretilmez. Bu dersin gömülü kaydı seçilmedi. Kapak Wikimedia Commons fotoğrafıdır. Konu aşağıdaki bölümlerde anlatılır. Sınavın soru sayısı, süresi ve yerleştirme kuralı kurumun kendi kılavuzundadır. Bu sayfa o kılavuzu kopyalamaz.
Güncel sınav metni için osym.gov.tr ve meb.gov.tr kullanılır. Türkçe dil bilgisi, YKS rehberi, LGS rehberi, ÖSYM hazırlık ve 2026 YKS sınav günleri aynı çalışma listesine bağlanır.
• • •
Sık sorulan sorular
Deyim için aşağıdaki cevaplar bu sayfanın sınırındadır.
Bu ders bir kılavuz mu?
Hayır. Deyim bir konu dersidir. Tarih, kontenjan ve puan kurum duyurusundadır.
Yanlış olursa ne yazılır?
Konu adı Deyim kalır. Yanına şu neden yazılır: Deyimi sözcük sözcük çözmek. Denemede “eteğindeki taşları dökmek” içinde gerçek taş aranmaz; içini dökmek anlamı aranır.
Alıştırma nasıl kapanır?
Cevap, tanımdaki terimle kurulduğunda kapanır. Alıştırma şudur: “Kulak kabartmak” ve “elini taşın altına koymak” deyimlerinin cümledeki anlamını düz sözle yaz.
• • •
Haftanın neresine konur
Deyim, haftanın üç bloğundan birine konur. Yeni konu gününde tanım yazılır. Deneme gününde bu tanımın dışına çıkan sonuç konu adına çevrilir. Yanlış listesi gününde yalnız açık satır açılır. Deyim için dördüncü bir blok eklenmez. Kurum tarihi kaydırırsa deneme günü oynar, bu dersin tanımı silinmez.
Deyim bir deneme analizi dersidir. Denemedeki yanlış bir puan olarak değil, bu konunun adı olarak listeye yazılır. Kâğıttaki işlem, tanımdaki adımla yan yana konur. Tutmayan adım sonraki oturumun ilk işidir. Aynı denemeyi araya konu çalışması girmeden ikinci kez çözmek aynı yanlışı tekrarlar.
Yeni konu günü
Deyim tanımı iki cümleyle yazılır. İkinci cümle ne olmadığını söyler. Kurulamıyorsa deneme açılmaz.
Deneme günü
Deyim denemesinde puan konuşulmaz. Yanlış, şu hataya bağlanır: Deyimi sözcük sözcük çözmek. Denemede “eteğindeki taşları dökmek” içinde gerçek taş aranmaz; içini dökmek anlamı aranır.
• • •
İlgili sayfalar
Türkçe dil bilgisi serisinin içindesiniz. Aynı düzen YKS rehberi ve LGS rehberi için de kullanılır. ÖSYM hazırlık oturumun yüz yüze mi uzaktan mı işlediğini anlatır. Takvim notu: 2026 YKS sınav günleri. İletişim.